Farba do kontaktu z żywnością – jak dobrać ją do szkła, ceramiki i metalu?

Farba spożywcza może sugerować produkt jadalny, jednak w poligrafii przemysłowej najczęściej chodzi o farby i lakiery stosowane na opakowaniach, naczyniach oraz innych wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

Mogą to być nadruki na szklanych butelkach, słoikach, kubkach, ceramice czy metalowych opakowaniach. Sam fakt, że produkt będzie miał kontakt z żywnością, nie oznacza jednak, że każda jego powierzchnia podlega takim samym wymaganiom. Kluczowe jest to, czy nadruk rzeczywiście styka się bezpośrednio z żywnością, czy znajduje się po zewnętrznej stronie produktu.

Co oznacza farba do kontaktu z żywnością?

Materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością nie powinny przenosić do niej składników w ilościach mogących stanowić zagrożenie dla zdrowia, powodować niedopuszczalne zmiany składu produktu albo wpływać na jego smak czy zapach.

W przypadku farb drukarskich znaczenie ma więc nie tylko sama receptura farby. Pod uwagę trzeba brać cały gotowy produkt i sposób jego użytkowania.

Inne wymagania dotyczą logo wykonanego na zewnętrznej stronie szklanej butelki, a inne powłoki znajdującej się wewnątrz naczynia lub w miejscu, które regularnie styka się z żywnością.

Dlatego określenie farba z atestem do kontaktu z żywnością warto traktować jako uproszczenie. Przed zastosowaniem konkretnego produktu należy sprawdzić dokumentację producenta oraz zakres zastosowania, dla którego farba lub lakier zostały przeznaczone.

Bezpośredni a pośredni kontakt z żywnością

Farba może znajdować się na powierzchni niemającej bezpośredniego kontaktu z produktem spożywczym. Przykładem jest nadruk wykonany na zewnętrznej stronie słoika lub butelki.

W takim zastosowaniu nadal istotna jest możliwość migracji składników farby, jednak droga ich potencjalnego przenikania do żywności jest inna niż w przypadku nadruku znajdującego się bezpośrednio na powierzchni kontaktowej.

Jeżeli natomiast nadruk, lakier lub powłoka mają bezpośrednio stykać się z żywnością, konieczne jest zastosowanie produktu przeznaczonego właśnie do takiego sposobu użytkowania oraz ocena jego zgodności dla konkretnych warunków.

Znaczenie mogą mieć między innymi rodzaj żywności, temperatura, czas kontaktu, sposób mycia oraz warunki późniejszego użytkowania produktu.

Farby do szkła i ceramiki do kontaktu z żywnością

Szkło i ceramika są powszechnie wykorzystywane do produkcji butelek, słoików, szklanek, kubków, talerzy i innych naczyń. Ich powierzchnie mogą być znakowane sitodrukiem lub innymi technologiami przemysłowymi.

Farby do ceramiki do kontaktu z żywnością oraz farby przeznaczone do zadruku szkła powinny być dobierane przede wszystkim do konkretnego miejsca nadruku i sposobu użytkowania wyrobu.

Przy dekoracji zewnętrznej znaczenie ma między innymi:

• przyczepność do szkła lub ceramiki,
• odporność na ścieranie,
• odporność na wodę i detergenty,
• możliwość mycia w zmywarce,
• odporność chemiczna,
• prawidłowe utwardzenie farby.

W ofercie Keller znajduje się między innymi UV-PRO GLASS – dwuskładnikowa farba UV przeznaczona do zadruku szkła surowego i lakierowanego, w tym szkła opakowaniowego. Seria charakteryzuje się wysokim połyskiem i odpornością na mycie w zmywarce oraz jest sklasyfikowana jako NON-CMR.

Farba i lakier do metalu do kontaktu z żywnością

Metal jest stosowany między innymi w puszkach, zakrętkach, wieczkach, naczyniach oraz wielu elementach wyposażenia przemysłu spożywczego.

Także tutaj trzeba rozróżnić dekoracyjny nadruk na powierzchni zewnętrznej od warstwy mającej bezpośredni kontakt z produktem.

Farba spożywcza do metalu wykorzystywana do oznakowania zewnętrznej części opakowania może pełnić przede wszystkim funkcję graficzną. Z kolei lakier spożywczy do metalu znajdujący się po stronie wewnętrznej może pełnić również funkcję techniczną, na przykład oddzielać żywność od metalowego podłoża i ograniczać zachodzące między nimi reakcje.

Dlatego farba do metalu do kontaktu z żywnością lub lakier do kontaktu z żywnością muszą być dobierane do ich rzeczywistej funkcji oraz miejsca zastosowania. Nie każdy produkt odpowiedni do zewnętrznego zadruku opakowania będzie nadawał się do bezpośredniego kontaktu z jego zawartością.

Farby do opakowań z tworzyw sztucznych

Materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością to również różnego rodzaju tworzywa, między innymi PP, PE, PET czy PETG, z których produkowane są butelki, pojemniki, zakrętki i inne opakowania.

Keller oferuje serie farb UV przeznaczonych do zadruku takich materiałów, w tym UV-PRO MAX oraz inne produkty z grupy UV-PRO stosowane w branży pojemników i opakowań.

Wybierając farbę do takiego zastosowania, należy uwzględnić nie tylko rodzaj tworzywa, ale również przygotowanie powierzchni, wymaganą przyczepność, odporność chemiczną i mechaniczną oraz miejsce nadruku względem produktu spożywczego.

Co oznacza „farba z atestem do kontaktu z żywnością”?

W praktyce przed wyborem farby warto sprawdzić nie samo hasło „atest”, ale dokumentację dotyczącą konkretnego produktu i zastosowania.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• deklaracje i informacje producenta farby,
• określony zakres zastosowania,
• informacje dotyczące potencjalnej migracji składników,
• wyniki badań migracyjnych,
• wymagany sposób utwardzania,
• rodzaj podłoża,
• przewidziany czas i temperatura kontaktu z żywnością.

Ostateczna ocena powinna dotyczyć gotowego wyrobu w warunkach odpowiadających jego rzeczywistemu użytkowaniu, a nie wyłącznie samej farby przed wykonaniem nadruku.

Farba to tylko jeden element procesu

Przy zadruku szkła, ceramiki, metalu czy tworzyw przeznaczonych do zastosowań spożywczych istotny jest cały proces technologiczny.

Znaczenie mają materiał podłoża, przygotowanie jego powierzchni, grubość naniesionej warstwy, odpowiednie utwardzenie, parametry maszyny oraz późniejsze warunki użytkowania gotowego produktu.

Dlatego wybór farby do kontaktu z żywnością powinien zaczynać się od odpowiedzi na kilka pytań: z czego wykonany jest produkt, gdzie dokładnie znajdzie się nadruk, czy będzie stykał się bezpośrednio z żywnością i w jakich warunkach będzie później użytkowany.

Na tej podstawie można dobrać technologię druku, sposób przygotowania powierzchni oraz system farbowy odpowiadający wymaganiom konkretnego zastosowania.